مقایسهای میان دو بافت جدا نشدنی در دکوراسیون خانگی هر ایرانی
فرش و ترمه هر دو از هنرهای دستی نفیس ایرانی هستند که در ساختار و بافتشان تفاوتهای مهمی دارند. این تفاوتها ناشی از مواد اولیه، تکنیکهای بافت و هدف نهایی از تولید این محصولات است. در ادامه به بررسی و مقایسه بافت فرش و ترمه میپردازیم.
1. مواد اولیه و ویژگیهای بافت
بافت فرش
فرشها معمولاً از پشم، ابریشم و در برخی موارد از نایلون یا اکریلیک بافته میشوند. در فرشهای دستبافت ایرانی، پشم گوسفند یکی از اصلیترین مواد اولیه است که به دلیل خاصیت نرم و مقاوم بودن، برای بافت فرشهای مقاوم و زیبا انتخاب میشود. فرشهای ابریشمی نیز با ظرافت و درخشندگی خاص خود شناخته میشوند.
- پشم: بافت فرشهای پشمی در مقایسه با دیگر الیاف طبیعی، نرم و انعطافپذیر است. پشم بهخوبی رنگها را جذب میکند و در برابر تغییرات دما مقاوم است.
- ابریشم: در فرشهای ابریشمی، بافت بسیار ظریف و نرم است و هر گره با دقت و ظرافت خاصی زده میشود. این فرشها معمولاً ظاهری براق دارند و بسیار گرانقیمت هستند.
بافت ترمه
ترمهها از ابریشم بهطور عمده بافته میشوند و این مسئله باعث میشود که بافت آنها بسیار نرم، لطیف و درخشان باشد. ابریشم استفادهشده در ترمهها معمولاً طبیعی است و ویژگیهای خاصی مانند نرمی، درخشندگی و لطافت را به محصول نهایی میبخشد.
- ابریشم طبیعی: الیاف ابریشم در ترمه نفیس یزد بهصورت ریز و ظریف بافته میشوند، که این باعث ایجاد بافتی فوقالعاده نرم و لطیف میشود. همچنین این الیاف بهراحتی از مواد رنگزا جذب میشوند و رنگهای غنی و جذابی به ترمه میدهند.
2. تکنیکهای بافت
تکنیک بافت فرش
بافت فرشهای ایرانی معمولاً با استفاده از گرهزنی انجام میشود. در این تکنیک، رشتههای نخ بهطور متوالی و بر اساس طرح طراحیشده، گرهخورده و یک بافت ضخیم و مقاوم تشکیل میدهند. برای هر نوع فرش، مانند فرشهای دستبافت یزد، کاشان، تبریز و…، از روشهای مختلفی برای گرهزنی استفاده میشود:
- گره فارسی: یکی از گرههای رایج در فرشهای ایرانی است که در آن نخ به دور تار میپیچد و گرهای محکم ایجاد میکند.
- گره ترک: این گره در فرشهای ترکیهای و برخی فرشهای ایرانی دیده میشود و با روش خاص خود بهطور همزمان در دو جهت بافته میشود.
تکنیک بافت ترمه
در ترمهها، تکنیک بافت بهصورت دستبافت با استفاده از نخ ابریشمی انجام میشود، اما برخلاف فرش، در اینجا گرهزنی انجام نمیشود. در ترمه، از تار و پود برای ایجاد بافت استفاده میشود. نخهای ابریشمی بهصورت عمودی و افقی در هم بافته میشوند تا بافتی نرم و لطیف ایجاد کنند. این فرآیند بیشتر شبیه به بافت پارچه است تا فرش.
- دستبافی: در ترمه، هر قطعه با دست و با دقت بالا بافته میشود و بهطور معمول، بهدلیل استفاده از ابریشم، هر رشته با ظرافت و دقت خاصی انتخاب و بافته میشود.
3. ویژگیهای ظاهری و کاربردی بافت فرش و ترمه
ویژگیهای ظاهری فرش
فرشهای ایرانی، بهویژه فرشهای دستبافت، معمولاً دارای طرحهای هندسی، اسلیمی، گلهای طبیعی و نقشهای سنتی هستند. این طرحها معمولاً با دقت و زیبایی طراحی میشوند تا در نهایت فرشی با طرحهای پیچیده و رنگارنگ حاصل شود. علاوه بر این، فرشها بهدلیل بافت محکم و مقاوم، بیشتر برای استفاده در کف خانهها و فضاهای بزرگ بهکار میروند.
ویژگیهای ظاهری ترمه
ترمهها از ابریشم طبیعی بافته شدهاند و معمولاً دارای طرحهای گلدار و طراحیهای پیچیده هستند که بهدلیل لطافت الیاف ابریشمی، براقیت خاصی به آنها میبخشد. این ویژگی باعث میشود که ترمهها بیشتر بهعنوان پوشاک و لوازم تزئینی مانند روسری، شال، کیف و لباسهای خاص استفاده شوند. ظرافت و زیبایی خاص ترمهها بهویژه در طرحهای نفیس و رنگهای جذاب، آنها را به محصولاتی لوکس تبدیل میکند.
4. مقایسه استحکام و طول عمر بافت
استحکام و طول عمر فرش
فرشهای دستبافت معمولاً از پشم و گاهی ابریشم بافته میشوند که این مواد بهطور طبیعی مقاوم و طولانیمدت هستند. فرشهای پشمی بهویژه بسیار مقاوم هستند و در برابر ساییدگی، فشار و حتی برخی لکهها مقاومتر از ترمهها عمل میکنند. این فرشها برای استفاده در فضاهای پر تردد مانند اتاقهای نشیمن و هال مناسب هستند.
استحکام و طول عمر ترمه
ترمههای ابریشمی بهدلیل استفاده از الیاف ظریف و نرم ممکن است در مقایسه با فرشها حساستر باشند. ترمهها بهطور کلی مقاومت کمتری نسبت به فشار و استفاده زیاد دارند و بیشتر برای کاربردهای تزئینی یا بهعنوان پوشاک لوکس طراحی شدهاند. به همین دلیل ترمهها ممکن است نیاز به مراقبت بیشتری داشته باشند تا دچار آسیب نشوند.
مقایسه روشهای نگهداری و نظافت فرش و ترمه: مراقبت از دو هنر نفیس ایرانی
فرش و ترمه دو اثر هنری نفیس و سنتی ایران هستند که هر کدام زیبایی و جذابیت خاص خود را دارند. این دو محصول، اگرچه در طراحی و کاربرد تفاوتهایی دارند، اما بهدلیل ماهیت دستی و الیاف طبیعیشان نیاز به مراقبتهای ویژهای دارند تا همواره زیبایی و کیفیت خود را حفظ کنند. در این مقاله، به مقایسه روشهای نگهداری و نظافت فرش و ترمه پرداخته و بهترین شیوهها برای مراقبت از این دو هنر ایرانی را معرفی خواهیم کرد.
نگهداری صحیح ترمه
ترمههای نفیس که عمدتاً از ابریشم بافته میشوند، باید با دقت بیشتری نگهداری شوند تا عمر طولانیتری داشته باشند:
- محل قرارگیری ترمه: ترمهها باید در محیطی خشک و خنک نگهداری شوند و از رطوبت زیاد دور باشند. همچنین از قرار دادن ترمهها در معرض نور مستقیم آفتاب خودداری کنید تا رنگهای طبیعی و زیبای ترمه تغییر نکند.
- اجتناب از فشار: ترمههای نفیس باید از اجسام سنگین دور نگه داشته شوند تا از هرگونه فشاری که ممکن است باعث تغییر شکل یا آسیب به بافت ابریشمی شود، جلوگیری شود.
- آویزان کردن: اگر از ترمه در قالب شال یا روسری استفاده میکنید، بهتر است آنها را در جایی آویزان کنید که هوا جریان داشته باشد تا از جمع شدن رطوبت جلوگیری شود.
نظافت ترمه
نظافت ترمه بهدلیل استفاده از ابریشم و بافت نرم و ظریف آن باید با دقت بسیار زیاد انجام شود:
- جارو کردن و گردگیری: برای تمیز کردن ترمه، باید از یک دستمال نرم و تمیز استفاده کنید. جاروبرقی یا برس زدن میتواند به بافت ترمه آسیب بزند، بنابراین بهتر است از دستمال مرطوب برای جمعآوری گرد و غبار استفاده کنید.
- تمیز کردن لکهها: در صورت بروز لکه بر روی ترمه، بهتر است بهسرعت با یک پارچه تمیز و مرطوب آن را پاک کنید. برای لکههای مقاوم، میتوان از شویندههای ملایم مانند صابون شفاف و آب سرد استفاده کرد.
- شستشوی ترمه: شستشوی ترمههای ابریشمی باید با دقت و توسط متخصصان انجام شود. از شستشوی ماشینی یا استفاده از مواد شیمیایی قوی خودداری کنید. برای ترمههایی که نیاز به شستشو دارند، بهتر است از خشکشویی استفاده شود.
3. مقایسه نگهداری و نظافت فرش و ترمه
با اینکه فرش و ترمه هر دو از صنایع دستی نفیس ایران هستند، روشهای نگهداری و نظافت آنها تفاوتهایی دارند که ناشی از جنس و ساختار متفاوت آنهاست:
- مواد اولیه: فرشها معمولاً از پشم و گاهی ابریشم بافته میشوند، در حالی که ترمهها بهطور غالب از ابریشم ساخته میشوند. این تفاوت در جنس الیاف باعث میشود که ترمهها نسبت به فرشها حساستر و نیازمند مراقبت دقیقتری باشند.
- شیوه نظافت: نظافت فرشها معمولاً با جاروبرقی و گاهی شستشوی دستی انجام میشود، در حالی که ترمهها باید با دستمال نرم و مرطوب تمیز شوند و شستشو برای آنها باید تنها توسط خشکشویی متخصص انجام گیرد.
- مقاومت در برابر نور خورشید: هر دو اثر هنری باید از نور مستقیم آفتاب دور بمانند، اما چون ترمهها معمولاً از ابریشم هستند، حساستر از فرشها به تغییر رنگ در برابر نور آفتاب خواهند بود.
با توجه به تفاوتهای اصلی در مواد اولیه، تکنیکهای بافت و کاربردهای فرش و ترمه، میتوان گفت که هر دو این هنرهای دستساز ایرانی دارای ویژگیهای منحصر به فرد خود هستند. فرش بهعنوان یک هنر مقاوم و با بافت محکم، بیشتر برای استفاده در محیطهای خانه و بهعنوان پوشش کف طراحی شده است، در حالی که ترمه بیشتر بهعنوان یک هنر ظریف و لوکس برای کاربردهای تزئینی و پوشاک استفاده میشود.
در نهایت، اگرچه بافت فرش و ترمه از لحاظ تکنیک و مواد اولیه تفاوتهایی دارند، اما هر دو هنر نمایانگر ذوق و هنر بینظیر ایرانی هستند که از دیرباز تا امروز در دل فرهنگ و تاریخ این سرزمین جاودانه ماندهاند.