تلفیق اصالت و هنر در فرش های افسانه ای ایران

0

بیستم خرداد ماه، روز معجزه خلاقانه دست و جلوه عشق و احساس و هنر است. این روز در تقویم رسمی با دو عنوان روز جهانی صنایع دستی و روز ملی فرش دستباف نامگذاری شده است.

تلفیق اصالت و هنر در فرش‌های افسانه‌ای ایران

به گزارش فرش فیروزه به نقل از ایمنا، بیستم خرداد ماه روزی است که صنایع دستی و هنرهای ارزشمند و اصیل ایرانی دوباره به چشم می آید. صنایع دستی ایران بسیار متنوع بوده و از جایگاه جهانی برخوردار است از طرفی زیبایی این صنایع همواره چشم جهانیان را به خود دوخته و توجه آنها را به خود جلب کرده است. یکی از مهم ترین صنایع دستی ایران صنعت فرش است. رنگ، طرح و نقش برآمده از اصالت ایرانی همان چیزی است که فرش های افسانه ای کشور ما را زبانزد خاص و عام کرده است.

مرتضی کیانزاد، عضو شورای عالی هنر نقوش سنتی اصفهان در این باره می گوید: نقوش و طرح فرش های اصیل سنتی ایران اصولاً از فرهنگ و هنر و آداب و رسوم نشأت گرفته و در این زمینه چندین مدل طراحی وجود دارد که یکی از آن ها سبک روستایی باف است، روستاییان بر اساس تخیلات و آنچه در اطراف خود می دیدند، به اصطلاح ” ذهن بافی” می کردند.

وی می افزاید: سبک دیگر نیز وجود دارد که بین سبک روستایی و شهری بافی است. یعنی بافتی ادغام از خطوط شکسته و منحنی است. سبک دیگر نیز “شهری بافی” است که از همان روستا بافی نشأت گرفته است و تاریخ آن به حدود بیش از ۳ هزار سال پیش بازمی گردد. آخرین نمونه این بافت فرش پازیریک است که بین مرز مغولستان و شوروی به دست آمده است. تاریخ کشف این فرش هم به ۲۶۰۰ سال پیش بازمی گردد. درباره طراحان نقوش فرش های اصیل ایرانی، متأسفانه از صد سال پیش به آن طرف اطلاعات دقیقی در دست نیست و نمی توان از شخص به خصوصی نام برد در واقع می توان گفت بیشتر مینیاتور یا گچ کاران روی این طرح ها کار می کردند.

عضو شورای عالی هنر نقوش سنتی ایران در پاسخ به این سوال که آیا در طراحی این نقش ها از داستان های افسانه ای نیز کمک گرفته می شد یا نه، می گوید: در برخی فرش های بافته شده در دوران شاه عباس، به غیر از چند طرح، مدل های دیگر مثل صورت بافی داستان های شاهنامه، هزار و یک شب یا سایر داستان ها به کار رفته است. این بدین معنا است که افسانه ها نیز در تولید فرش اثرگذار بوده و حتی فرش هایی که دارای داستان و افسانه است در کشورهای مختلف، به ویژه کشورهای عربی، طرفداران زیادی داشته است.

کیانزاد تصریح می کند: درباره دسته بندی طرح ها و نقش های اصیل ایرانی باید گفت که حدود ۲۰ مدل، یا به اعتقاد برخی ۲۵، مدل مختلف وجود دارد. چرا که امروزه نیز سبک هایی اضافه شده است. از میان این طرح ها، مدل هایی از جمله لچک ترنج، محرابی، محرمات، لیلی و مجنونی، صورت باف، اسلیمی و افشان را می توان مثال زد.

وی در ادامه می گوید: در دهه ۵۰ دومین صادرات کشور، پس از نفت فرش بود و دومین منبع درآمدی ملی محسوب می شد. فرش های ایرانی به علت زیبایی و کیفیت بالا، توجه کشورهای دیگر را به خود جلب می کرد و هنوز هم می کند. متأسفانه در حال حاضر این تجارت تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار گرفته و کاهش یافته است. عاملی مثل کرونا در دو سال اخیر و به صورت کلی از آن مهم تر، تحریم ها روی صادرات فرش تأثیر گذاشته است. البته سیاست های اشتباه دولتی در حوزه صادرات و مسائل ارزی و مالیاتی نیز در این حوزه تأثیرگذار بوده است.

مقام اول در طرح، رنگ و نقش متعلق به ایران است

عضو شورای عالی هنر نقوش سنتی ایران، اضافه می کند: نقص ها و تنگ نظری هایی در بخش صادرات فرش رخ داد و می گفتند ما نباید سرمایه های ملی خود را به کشورهای دیگر صادر کنیم، این مساله باعث خوردن ضربه های مهلکی بر صنایع دستی کشور شد بنابراین کشورهای دیگر با کم شدن صادرات ایران به عنوان رقیب جلو آمدند و سعی کردند جایگاه کشور ما را بگیرند. در رأس این کشورها چین قرار داشت که شروع به تولید فرش در سوله های بسیار بزرگ کرد پس از آن کشورهایی مثل هند، بنگلادش، پاکستان و در حال حاضر افغانستان و ترکیه در این زمینه از رقبای ایران محسوب می شوند.

کیانزاد می افزاید: البته خوشبختانه این کشورها هنوز هم از لحاظ طرح، رنگ و کیفیت نتوانستند به پای ایران برسند و از این نظر مقام اول متعلق به ایران است اما در بخش صادرات و به دست آوردن ارز در جایگاه چهل و دوم قرار داریم. می توان گفت فروش و صادرات فرش ها، تحریم ها و عدم مدیریت درست مسئولان، امروزه بزرگ ترین چالش این صنعت به حساب می آیند.

وی با بیان این که این چالش روز به روز بزرگ تر می شود، تاکید می کند: کسی دلسوز این صنعت نیست و با تغییر هر دولت، اوضاع باز هم همان آش و همان کاسه خواهد بود البته برندهای خاصی در طراحی و نقاشی و تولید فرش هستند که وضعیت بدی ندارد؛ اما تعداد آن ها از انگشتان دست بیشتر نمی شود.

عضو شورای عالی هنر نقوش سنتی ایران درباره وضعیت معیشتی طراحان و نقاشان فرش می گوید: طراحان و نقاشان فرش با توجه به تحریم ها دچار آسیب شدیدی شده اند از طرفی با گسترش سیستم های کامپیوتری و نرم افزاری، که بخش زیادی از این صنعت را به خود اختصاص داده است، پیشکسوتان اکثراً خانه نشین شده اند و از نظر معیشتی در تنگنا هستند.

اداره ارشاد طراحان فرش را هنرمند نمی داند!

کیانزاد ادامه می دهد: حتی در خیلی از موارد به جای کمک و دلجویی از این قشر، زخم زبان هایی نیز می زنند برای نمونه باید گفت که از نظر اداره ارشاد اسلامی، این افراد را با ۵۰ الی ۶۰ سال سابقه، هنرمند نمی دانند و می گویند این حوزه مربوط به صنعت است. بسیاری از طراحان و نقاشان مدت هاست به دنبال “کارت هنر” خود هستند این در حالی است که بسیاری از هنرمندان بی تجربه کارت هنر خود را دریافت کرده اند. این امر متأثر کننده است.

وی درباره تغییرات و خلاقیت هایی که روی طرح فرش ها صورت می گیرد می گوید: این تغییرات می تواند اصالت این هنر را از متزلزل کند البته اگر بدون برنامه ریزی و چشم بسته باشد و فقط تقاضای بازار هدف در نظر گرفته بگیرند. از آنجایی که این خلاقیت ها مقطعی و گاهی حساب نشده است، باعث ضربات مهلکی به صنعت فرش خواهد شد. تغییرات و خلاقیت باید کارشناسانه و در چهارچوب اصالت و فرهنگ و هنر ما باشد. می توان در این چهار چوب خلاقیت هایی را نشان داد که به فرش ضربه نزند.

عضو شورای عالی هنر نقوش سنتی ایران از نقش اصفهان در این زمینه می گوید و اظهار می کند: اصفهان همیشه در زمینه طراحی و نقاشی و تولید فرش پیش رو بوده و حتی مکتبی با نام “مکتب اصفهان” را پایه گذاری کرده است. این مکتب همیشه در مرکز توجه بازارهای هدف بوده و هست حتی برخی از کارهایی که در قم یا تبریز به تولید می رسد، طراحانی اصفهانی دارد. بسیاری از فرش های ماشینی که در کاشان تولید می شود نیز به قلم طراحان اصفهانی طراحی شده است. این شهر خانه نوابغی همچون استاد احمد ارچنگ، استاد حاج عباس کرباسیون، استاد رستم شیرازی، استاد بهادری، استاد جعفر رشتیان و اساتید بی نظیر دیگری است که زمانی به وفور حضور داشتند و در هنرستان هنرهای زیبا پر و بال پیدا کردند و پرورش یافتند. اما امروزه به طور کلی هنرمندان از نظر مسئولان اهمیتی ندارند.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.